Szkody łowieckie – jak ustalać i szacować wielkość szkód?

Dziko żyjące zwierzęta takie jak dziki, żubry, jelenie, sarny i inne gatunki na łąkach i pastwiskach każdego roku wyrządzają mniejsze lub większe szkody łowieckie. 

Mogą to być zniszczenia w uprawach i płodach rolnych spowodowane przez zwierzynę łowną lub w czasie polowania. Kto wówczas ponosi za to odpowiedzialność i czy można domagać się odszkodowania? 

Wspominamy wielkich konstruktorów: Bolesław Rostowski – współtwórca kombajnu Bizon

2 maja – Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej

W polskim prawie od wielu lat istniały różne regulacje w tym zakresie. Odpowiedzialność spoczywała m.in. na państwie, zarządcach i dzierżawcach, głównie kołach łowieckich.

Dziś kwestę wypłaty rekompensat reguluje Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie oraz dołączone do niej Rozporządzenie z dnia 8a marca 2010 r., które określa sposób szacowania szkód (postępowanie) oraz wypłatę odszkodowań.

W praktyce oznacza to, że zwierzyna jest z jednej strony własnością Skarbu Państwa, jednak odpowiedzialność za szkody w pewnych przypadkach (a ściślej – dotyczy to konkretnych gatunków zwierząt) ponoszą zarządcy i dzierżawcy obwodów łowieckich w granicach obwodów, na których gospodarują.

Do obwodów łowieckich nie zalicza się takich obszarów jak np.:

Rolnicy oczekują odszkodowań za szkody wyrządzone przez dzikie ptactwo

- parki narodowe i rezerwaty z wyjątkiem rezerwatów lub ich części, w których na obszarach wyznaczonych w planie ochrony lub zadaniach ochronnych nie zabroniono wykonywania polowania,

- tereny w granicach administracyjnych miast, jeżeli jednak granice te obejmują większe obszary leśne lub rolne, z obszarów tych może być utworzony obwód łowiecki lub mogą być one włączone do innych obwodów.

ARiMR: Do 150 tys. złotych na inwestycje chroniące wody przed zanieczyszczeniem azotanami

Za jakie szkody odpowiada Skarb Państwa?

Za uprawy, które zostały uszkodzone na gruntach zlokalizowanych na terenach parków narodowych, stref ochrony zwierząt łownych oraz rezerwatów przyrody, bez względu na to, jaki gatunek tego dokonał, odpowiedzialność ponosi Skarb Państwa. Reguluje to Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. W praktyce oznacza to, że odpowiada za szkody wyrządzone przez:

- żubry - w uprawach, płodach rolnych lub w gospodarstwie leśnym,

- wilki i rysie - w pogłowiu zwierząt gospodarskich, 

Jak myśliwi chronili uprawy w kwietniu – statystyki Polskiego Związku Łowieckiego

- niedźwiedzie - w pasiekach, w pogłowiu zwierząt gospodarskich oraz w uprawach rolnych,

- bobry - w gospodarstwie rolnym, leśnym lub rybackim.

Normalizacja stosunków pomiędzy organami Polskiego Związku Łowieckiego

W imieniu Skarbu Państwa odszkodowania wypłacane są przez właściwy terytorialnie zarząd województwa. Jeśli natomiast chodzi o zwierzęta łowne, które są objęte całoroczną ochroną (łoś) szacowanie szkód i wypłacanie odszkodowań na terenie obwodów łowieckich leśnych prowadzi Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Z kolei na terenie obwodów łowieckich polnych i na obszarach niewchodzących w skład obwodów łowieckich rekompensaty wypłaca zarząd województwa. W obu przypadkach są to środki pochodzące z budżetu państwa.

Kto ma prawo skorzystać z wynagrodzenia za szkody? Każda osoba (poza pewnymi wyjątkami prawnymi), która poniosła szkody łowieckie, ma prawo skorzystać z odszkodowania w ramach dostępnych środków prawnych. Poszkodowany w ciągu 3 dni od stwierdzenia zaistniałej szkody powinien w pierwszej kolejności ustalić:

- na terenie jakiego obwodu łowieckiego znajduje się szkoda – taką informację można uzyskać w urzędzie gminy,

- kto jest dzierżawcą lub ewentualnym zarządcą tego obszaru.

PZŁ podsumowuje walkę z wirusem ASF oraz pozyskanie dzików w sezonie 2021/2022

Oprócz tego trzeba wziąć pod uwagę, że pomimo administracyjnego podziału kraju na obwody łowieckie, nie wszystkie tereny zawierające się na ich obszarze, wchodzą w ich skład. Następnie pposiadacz terenu, na którym wyrządzono szkody, powinien powiadomić pisemnie osobę upoważnioną do przyjmowania tego typu wniosków o zniszczeniach. 

Jak ustala się rozmiar szkód łowieckich?

Będą odszkodowania za szkody wyrządzone przez dzikie ptactwo?

Wstępnego oszacowania szkód łowieckich dokonuje się w ciągu 7 dni od zgłoszenia. Oględziny – zarówno te pierwsze, jak i ostateczne oraz ponowne – mające na celu ocenienie wielkości poniesionych strat, wykonują upoważnieni przedstawiciele dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, a uczestniczy w tym poszkodowany lub jego pełnomocnik.

Na żądanie jednej ze stron może im towarzyszyć także przedstawiciel właściwej terytorialnie izby rolniczej. Szacowanie szkód wyrządzonych przez zwierzęta łowne, które występują w strefe ochronnej zwierząt łownych to zadanie należące do Służby Parku Narodowego. W przypadku rezerwatów przyrody z kolei jest to obowiązek organów sprawujących nadzór nad nimi.

Efektem tych czynności jest sporządzenie protokołu, który podpisują m.in. szacujący i poszkodowany. Szkodę można też ponownie oszacować, jeśli się powiększa lub w sytuacji, gdy warunki atmosferyczne nie pozwalają na posprzątanie płodów rolnych.

W trakcie wykonywania szacowania wielkości strat określa się gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę na podstawie zostawionych przez nią śladów żerowania oraz tropów. Następnie ustala się rodzaj uprawy oraz jej jakość hodowlaną. Określa się gatunek i odmianę rośliny, przeznaczenie uprawy, występowanie braków wschodów. Ważna jest także informacja na temat ogólnego stanu uprawy, czyli czy nie występują choroby, szkodniki roślinne, nie popełniono błędów agrotechnicznych (np. w nieodpowiednim czasie miał miejsce siew).

Nie żyje 62-latek przygnieciony przez maszynę rolniczą

Gdy w grę wchodzą uprawy ozime, wówczas trzeba ocenić stan roślin wynikający z ich przezimowania. Szacujący musi również ustalić wielkość obszaru uprawy albo przez pomiar, albo skorzystać z danych ewidencyjnych gruntów (jeśli teren jest duży).

Jeśli natomiast uprawy mają nieregularne kształty, wówczas dzieli się je schematycznie na mniejsze, które można porównać do podstawowych fgur geometrycznych. Następnie dokonuje się pomiaru charakterystycznych ścian wyodrębnionych fgur.

Dopłaty do łąk kwietnych

Aby oszacować wielkość strat, mnoży się obszar uprawy, która została uszkodzona i procent jej zniszczenia, a następnie mnoży się tak uzyskaną powierzchnię zredukowaną oraz plonu z 1 ha – jeśli chodzi o szkody w uprawach. Gdy zniszczenia dotyczą płodów rolnych, to wówczas ustala się szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego.

Wysokość odszkodowania – jak się ją oblicza?

Określając wysokość odszkodowania, mnoży się rozmiar szkody przez cenę skupu danego produktu rolnego. Gdy taki skup nie jest prowadzony, to wówczas pod uwagę bierze się cenę rynkową z dnia ostatecznego szacowania zniszczeń na terenie, gdzie do nich doszło. Od wysokości odszkodowania odejmuje się nieponiesione koszty zbioru, transportu i przechowywania.

W przypadku szkód, które wyrządzone zostały przez dziki na pastwiskach i łąkach, wysokość odszkodowania obliczana jest na podstawie wartości utraconego plonu. W tym przypadku jest to siano lub masa zielona w danym sezonie wegetacyjnym.

Oprócz tego wlicza się koszty doprowadzenia uszkodzonego obszaru do stanu pierwotnego, ustalane według aktualnych cen prac agrotechnicznych oraz wartości rynkowej nasion niezbędnych do wysiania.

Do ostatecznego szacowaniu szkody w uprawach wymagających zaorania odszkodowanie ustala się, jeżeli szkoda powstała w okresie:

- do dnia 15 kwietnia – w wysokości 25%,

- do dnia 16 kwietnia do dnia 20 maja – w wysokości 40%,

- w okresie od dnia 21 maja do dnia 10 czerwca – w wysokości 60%,

- w okresie od dnia 11 czerwca – w wysokości 8a5%.

Odszkodowanie wypłacane jest więc na podstawie oceny rzeczywistej szkody oraz przyjętej wyceny szkody według cen rynkowych w ciągu 30 dni od dnia sporządzenia ostatniego protokołu (ostatecznego lub z ponownego oszacowania szkody). Osoba poszkodowana ma prawo poprosić o kopię takiego dokumentu po każdym szacowaniu zniszczeń.

Jeśli ktoś nie jest zadowolony z naliczonego mu odszkodowania, zawsze może skorzystać z drogi sądowej. Wcześniej jednak warto sprawdzić, czy szacowanie szkód łowieckich odbyło się zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Komu nie przysługuje odszkodowanie za szkody łowieckie?

Na wypłatę rekompensaty za zniszczenia wyrządzone przez zwierzęta łowne nie załapią się osoby, którym dany grunt przyznano jako deputat rolny na gruncie leśnym.

Oprócz tego odszkodowanie nie przysługuje w sytuacji, gdy szkoda powstała w uprawach lub płodach, które nie zostały zebrane pomimo tego, że upłynęło 14 dni od zakończenia okresu zbiorów danego gatunku roślin w danym regionie. Inne przypadki, w jakich poszkodowani nie są uprawnieni do otrzymania rekompensaty to:

- posiadacz gruntu nie zgodził się na wcześniejsze zabezpieczenie upraw lub płodów – czyli nie wyraził zgody na budowę przez wojewodę, lub dyrektora parku narodowego urządzeń lub wykonanie zabiegów zapobiegających szkodom,

- szkoda była nieznaczna - jej wartość wyniosła do 100 kg żyta w przeliczeniu na 1 ha uprawy,

- płody złożone w sterty, stogi i kopce były składowane bezpośrednio przy lesie,

- uprawa rażąco naruszała zasady agrotechniki.

Przy zgłaszaniu szkody trzeba więc trzymać się ściśle określonej procedury. Warto też gromadzić różnego rodzaju dowody dokumentujące zaistniałe zniszczenia. Przydadzą się tu nagrania video, zdjęcia, a także faktury dotyczące zakupu środków produkcji, sprzedaży produktów rolnych, a także ewidencja zabiegów wykonywanych w zakresie ochrony roślin. Oprócz tego na etapie sporządzania protokołu każdy poszkodowany ma prawo wnosić swoje uwagi i dopilnować, aby zostały w nim ujęte.

(rpf)